De nieuwjaarsbrief: een oeroude Vlaamse traditie

De nieuwjaarsbrief kennen we allemaal. Door kinderen worden ze soms zelf gevreesd, omdat ze hem moeten voorlezen voor ons, vaak in het gezelschap van wat publiek. Een heel leuke traditie, maar wist je dat deze reeds is ontstaan in 1573? Ja hoor, de traditie is al eeuwenoud, reden te meer om te weten te komen wat deze brief doorheen al die jaren reeds heeft doorstaan!

Het prille begin van de nieuwjaarsbrief

De nieuwjaarsbrief ontstond zoals eerder gezegd in 1573 en wel door Jan Moretus. Of beter gezegd: dit is de oudst bewaarde brief die werd teruggevonden. Moretus is een gekend drukker uit de provincie Antwerpen en schreef als eerste een brief gericht aan zijn schoonvader, jou misschien ook wel gekend als Plantijn. Bekijken we het archief van de familie Moretus, dan blijkt dat het schrijven van dergelijke brieven aan zowel vader als grootvader een ware traditie was.

Later, meer bepaald in de 17de eeuw, werden de nieuwjaarsbrieven uitsluitend geschreven in de rijkere kringen. Deze brieven werden voornamelijk in het Frans opgesteld, hoewel de Vlamingen toentertijd alleen Vlaams spraken. De lagere kringen konden zich dergelijke brieven niet veroorloven, met hun prachtige krullen en/of gouden accenten. Het zal duren tot het begin van de 20ste eeuw, tot de invoering van de leerplicht op 19 mei 1914, dat nieuwjaarsbrieven uitgroeien tot een echte traditie onder schoolgaande kinderen.

De nieuwjaarsbrief na de 20ste eeuw

Het schrijven van nieuwjaarsbrieven was voor kinderen een heel karwei. Het moest namelijk gedaan worden in schoon schrift, zonder vlekken en vegen! De brief zelf bevatte dan diverse gezondheidswensen, goede voornemens en veel respect voor hun ouders, meters en peters. De nieuwjaarsbrieven werden dan met knikkende knieën en een bange stem voorgelezen op 1 januari van het nieuwe jaar, want ook toen was het voor de kinderen een zenuwslopend gedoe!

Ook toen al werden de kinderen dan beloond met een dikke cent of een klein cadeautje op het einde van hun brief. Het resultaat? Blije gezichtjes, die toch ook zichtbaar opgelucht waren!

Tijdens de tweede wereldoorlog – en kort daarvoor – werden de nieuwjaarsbrieven bovendien ook flink uitgedost. Uitklapbare prenten, bloempjes en andere accessoires. Verder waren er ook enkele typische elementen aanwezig, zoals paddenstoelen, hoefijzers en lieveheersbeestjes.

De nieuwjaarsbrief in de 21ste eeuw

Ook nu nog worden nieuwjaarsbrieven geschreven, maar deze nemen lang niet dezelfde posturen aan als voordien. Ze zijn minder respectvol, minder mooi geschreven, maar ze getuigen meer van een lief gedichtje voor de ouders en andere belangrijke mensen in de familie. En last but not least: ze worden veeleer geschreven in Vlaanderen dan in Wallonië